Afb. Zuidwestelijke Delta, Kentin Photography.

Nergens zijn de potentiële gevolgen van klimaatverandering zo groot als in Zeeland. Alles komt er samen: economie, natuur, veiligheid en beschikbaarheid van zoet water. In het project ‘Delta Wealth’ slaan onderzoekers, overheden en ondernemers daarom de handen ineen. “We moeten durven nadenken over oplossingen voor de lange termijn.”

Schaalvergroting

“Zeespiegelstijging stelt ons voor een keuze: een open of een gesloten delta”, zegt Teun Terpstra van HZ University of Applied Sciences. ‘Daarvoor moeten we de kosten en de baten tegen elkaar afwegen, maar ook de gevolgen voor economie, ecologie en welvaart.’ Terpstra is projectleider bij ‘Delta Wealth’, een project onder het NWO-programma ‘Klimaatrobuuste watersystemen op landschapsschaal’. De centrale vraag van ‘Delta Wealth’ luidt: hoe zorg je voor een gezonde en welvarende zuidwestelijke delta? “Voor 2050 moeten we weten wat we gaan doen”, stelt Terpstra. “We hebben geen tijd te verliezen.”

Het onderzoeksproject beslaat een groot gebied: naast de provincie Zeeland ook delen van Zuid-Holland en het westen van Noord-Brabant. ‘Voor ons onderzoek was schaalvergroting nodig”, vertelt Terpstra. “Samen met NIOZ besloten we om een volgende stap te zetten in ons onderzoek.” NWO kende subsidie toe voor een project met andere kennispartners: TU Delft, WUR en UU. Publieke en private partners zorgden voor vijftig procent aan cofinanciering.

Een gemeenschappelijk bewustzijn

Welke maatregelen er in de toekomst genomen worden, is een politieke keuze, benadrukt Terpstra. “Hoogwaterbescherming is in ons land in de eerste plaats sober en doelmatig. We hebben echter integrale oplossingen nodig voor veiligheid, economie en natuur. Door sober en doelmatig te versterken tot 2050 hebben we mogelijk onvoldoende oog voor de periode daarna, waardoor we uiteindelijk duurder uit zijn. Voor de transitie van de delta is het daarom ook de vraag of we de goede dingen doen: kan het ook anders?”

Daarom gaan de onderzoekers in een vroeg stadium in gesprek met bedrijven, ngo’s en overheden. “Onze praktijkpartners willen vrijuit kunnen brainstormen. We moeten ze niet vooraf overvoeren met wetenschappelijk onderzoek”, licht Terpstra toe. “Het gaat erom dat we een gemeenschappelijk bewustzijn creëren. Politiek draagvlak ontstaat door een gezamenlijk verhaal te maken.” Als dat verhaal er is kunnen experts aan de slag met de uitwerking van mogelijke oplossingen.

Leergemeenschap

Dat maakt ‘Delta Wealth’ tot een echte leergemeenschap. “We bouwen kennis op, brengen het gesprek op gang, integreren nieuwe inzichten in het vervolg van het project. Het is een organisch proces, met continue onzekerheid over de toekomst”, legt Terpstra uit. Daarbij gaan de betrokkenen zoveel mogelijk transdisciplinair te werk. “Binnen het consortium werkt dat prima, want de partners binnen de zuidwestelijke delta zijn goed georganiseerd en weten elkaar te vinden.”

Onderdeel van het proces zijn vijf promovendi, die zich met deelonderwerpen bezighouden. Herman de Munnik doet als promovendus van NIOZ en UU sinds anderhalf jaar onderzoek bij het NIOZ naar de ecologische effecten van waterkeringen. “Met de zeespiegelstijging liggen alle opties open, ook afsluiting van de Oosterschelde. Ik probeer te voorspellen wat dat doet met de waterkwaliteit.” Daarmee richt hij zich nadrukkelijk op de lange termijn.

Zoetwaterlenzen

Collega Ilja America-van den Heuvel houdt zich bezig met verzilting. Ze werkte al een paar jaar bij Deltares en promoveert nu ook in Utrecht. Voor de landbouw in Zeeland is beschikbaarheid van zoet water essentieel, geeft ze aan. “Het grondwater in de zuidwestelijke delta is eigenlijk zout. Door neerslag zijn op het drooggevallen land ‘zoetwaterlenzen’ ontstaan, lagen zoet water van soms enkele meters dik.”  Juist in de landbouwgebieden is de zoetwaterlaag soms heel dun.

Voor beide promovendi geldt dat ze regelmatig over de grenzen van hun eigen disciplines kijken. Maandelijks spreken ze elkaar tijdens bijeenkomsten van het consortium. “Het is inspirerend om bijvoorbeeld een econoom of een hydroloog te ontmoeten”, vertelt De Munnik. Als ecoloog maakt hij gebruik van zijn datawetenschappelijke achtergrond voor de verwerking van data van Rijkswaterstaat en het KNMI. America-van den Heuvel neemt haar ervaring met omgevingswetenschappen mee in haar onderzoek.

Kennisdeling

Penvoerder HZ zorgt ervoor dat hun onderzoeken deel worden van een groter geheel. “Als eerste aanspreekpunt in de regio maakt de hogeschool er een verhaallijn van”, vertelt America-van den Heuvel. “Zo’n verhaal kan je zien als een denkrichting. Bijvoorbeeld met focus op een open delta of juist op een gesloten delta.” Met zo’n verhaal wordt de essentie weergegeven, vult De Munnik aan. “De hogeschool zorgt ervoor dat onze kennis gedeeld wordt.”

Terpstra bevestigt het belang van deze kennisdeling. “De kennis die wij ontwikkelen moet zichtbaar worden en onderdeel van het maatschappelijk debat.” In de nabije toekomst zijn er nogal wat knopen door te hakken. “Een gesloten delta heeft negatieve gevolgen voor de natuur. Voor de landbouw moet de delta niet te ver open, in verband met de beschikbaarheid van zoet water.” Het achterland wordt ondertussen steeds kwetsbaarder, omdat het onder de zeespiegel komt te liggen, waarschuwt hij.

De leergemeenschap verzamelt daarom zoveel mogelijk kennis om het debat te voeden. “De politiek grijpt over het algemeen terug op wat we al hebben en wat we al kunnen. Maar we moeten groter denken. We moeten de bakens verzetten, er is een cultuuromslag nodig in ons denken over klimaatadaptatie.”

Gepubliceerd op Science Guide, 16 juli 2025